Sau hơn 3 năm triển khai, lệnh 248 249 của Trung Quốc đã tạo ra những thay đổi sâu sắc trong cách thức xuất khẩu nông sản và thực phẩm từ Việt Nam sang Trung Quốc. Từ ngày 1/1/2022 đến nay, hàng nghìn doanh nghiệp Việt Nam đã trải qua quá trình thích ứng với hệ thống mới, tích lũy được nhiều kinh nghiệm thực tiễn quý báu. Việc nắm bắt những bài học từ thực tế triển khai không chỉ giúp các doanh nghiệp mới gia nhập thị trường tránh được những “cạm bẫy” phổ biến mà còn hỗ trợ những doanh nghiệp đã có kinh nghiệm tối ưu hóa quy trình và chuẩn bị cho đợt gia hạn đăng ký sắp tới.
1. Căn cứ pháp lý lệnh 248 249 của Trung Quốc
Lệnh 248 “Quy định về quản lý đăng ký doanh nghiệp nước ngoài sản xuất thực phẩm nhập khẩu vào Trung Quốc” và lệnh 249 “Biện pháp quản lý an toàn thực phẩm xuất nhập khẩu” được thảo luận và thông qua tại cuộc họp công tác của Tổng cục Hải quan Trung Quốc vào ngày 12/3/2021.
Cả hai lệnh 248 249 của Trung Quốc có hiệu lực từ ngày 1/1/2022 và thay thế hoàn toàn các quy định trước đây về kiểm dịch và đăng ký. Điều này đánh dấu bước chuyển mình quan trọng trong chiến lược quản lý an toàn thực phẩm của Trung Quốc, nhằm tăng cường khả năng truy xuất nguồn gốc và đảm bảo chất lượng sản phẩm nhập khẩu.
Những thay đổi quan trọng so với quy định cũ
So với các lệnh trước đây như số 145/2012 và số 243/2018, hệ thống mới mang tính toàn diện hơn với việc số hóa hoàn toàn quy trình đăng ký qua nền tảng CIFER. Việc này không chỉ tăng tính minh bạch mà còn giúp các cơ quan quản lý có thể theo dõi và kiểm soát tốt hơn toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm.
2. Lệnh 248 – Quản lý đăng ký cơ sở sản xuất
2.1 Mục tiêu và đối tượng áp dụng
Lệnh 248 được xây dựng với mục tiêu chính là tăng cường truy xuất nguồn gốc và bảo đảm an toàn thực phẩm nhập khẩu. Quy định này áp dụng cho tất cả doanh nghiệp nước ngoài, bao gồm cả Việt Nam, có hoạt động sản xuất, chế biến, bảo quản thực phẩm xuất khẩu vào Trung Quốc.
2.2 Phân loại sản phẩm và phương thức đăng ký
Các sản phẩm được chia thành hai nhóm chính với phương thức đăng ký khác nhau:
Nhóm 1 – Cần cơ quan có thẩm quyền giới thiệu: Bao gồm thịt và sản phẩm từ thịt, thủy sản, sản phẩm từ sữa, tổ yến và sản phẩm từ tổ yến, ruột tự nhiên làm xúc xích, sản phẩm từ ong, trứng và sản phẩm từ trứng, thực phẩm có nguồn gốc từ thực vật (trái cây, rau củ, ngũ cốc, hạt, cà phê, tiêu, điều), và thức ăn chăn nuôi.
Đối với nhóm này, các cơ quan có thẩm quyền như Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Bộ Công Thương, hoặc Bộ Y tế sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc thẩm định và giới thiệu doanh nghiệp với GACC.
Nhóm 2 – Tự đăng ký trực tiếp: Các sản phẩm còn lại thuộc nhóm này có thể được doanh nghiệp tự đăng ký trực tiếp trên hệ thống CIFER của GACC mà không cần thông qua cơ quan nhà nước.
2.3 Hệ thống CIFER và quy trình đăng ký
Trang web đăng ký chính thức là https://cifer.singlewindow.cn, một nền tảng số hóa hoàn toàn cho phép doanh nghiệp thực hiện mọi thủ tục trực tuyến. Sau khi đăng ký thành công, doanh nghiệp sẽ được cấp mã đăng ký GACC độc nhất.
Yêu cầu quan trọng về mã đăng ký
Mã đăng ký GACC phải được in rõ ràng trên bao bì sản phẩm khi xuất khẩu vào Trung Quốc. Đây là yêu cầu bắt buộc và việc thiếu hoặc sai mã có thể dẫn đến việc từ chối hàng hóa tại cửa khẩu.
Thời hạn và gia hạn đăng ký
Mã GACC có hiệu lực 5 năm và cần được gia hạn trước khi hết hạn. Doanh nghiệp cần nộp hồ sơ gia hạn mã GACC trong khoảng thời gian từ 3 đến 6 tháng trước ngày hết hạn để đảm bảo không bị gián đoạn hoạt động xuất khẩu.
3. Lệnh 249 – Quản lý an toàn thực phẩm xuất nhập khẩu
3.1 Phạm vi và nội dung quản lý
Lệnh 249 quy định toàn bộ chuỗi kiểm soát an toàn thực phẩm từ khâu sản xuất đến tiêu thụ. Điều này bao gồm các điều kiện kiểm dịch, giám sát, kiểm nghiệm trước, trong và sau khi xuất nhập khẩu.
Trách nhiệm của cơ quan quản lý
Quy định này làm rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý nhập khẩu của nước xuất khẩu trong việc giám sát và đảm bảo chất lượng sản phẩm. Các cơ quan này phải có hệ thống giám sát hiệu quả và khả năng can thiệp kịp thời khi phát hiện vấn đề.
Yêu cầu về nhãn mác và truy xuất nguồn gốc
Lệnh 249 đặt ra các yêu cầu nghiêm ngặt về nhãn mác, bao bì, và khả năng truy xuất nguồn gốc. Mọi sản phẩm phải có thông tin đầy đủ về nguồn gốc, nhà sản xuất, ngày sản xuất, hạn sử dụng, và các thông tin cần thiết khác bằng tiếng Trung Quốc.
3.2 Tăng cường trách nhiệm doanh nghiệp
Một trong những điểm nổi bật của lệnh 249 là việc tăng cường trách nhiệm của doanh nghiệp xuất khẩu. Các doanh nghiệp phải tự đảm bảo rằng sản phẩm của mình phù hợp với tiêu chuẩn an toàn thực phẩm của Trung Quốc, không chỉ dựa vào việc kiểm tra của cơ quan nhà nước.
Hệ thống quản lý chất lượng nội bộ
Doanh nghiệp phải thiết lập hệ thống quản lý chất lượng hiệu quả, bao gồm việc kiểm soát nguyên liệu đầu vào, quy trình sản xuất, bảo quản, và vận chuyển. Hệ thống này phải được duy trì liên tục và có khả năng truy xuất ngược khi cần thiết.
Yêu cầu về hệ thống truy xuất nguồn gốc
Thực tế cho thấy, yêu cầu về truy xuất nguồn gốc đã trở nên nghiêm ngặt hơn nhiều so với kỳ vọng ban đầu. Nhiều doanh nghiệp đã phải đầu tư vào hệ thống quản lý chuỗi cung ứng số để đáp ứng yêu cầu này.
Các đợt kiểm tra đột xuất
GACC đã thực hiện nhiều đợt kiểm tra đột xuất, đặc biệt đối với các sản phẩm thủy sản và nông sản có nguy cơ cao. Những doanh nghiệp không duy trì hệ thống hồ sơ tốt đã gặp khó khăn lớn trong việc cung cấp thông tin kịp thời.
4. Hướng dẫn thực tiễn cho doanh nghiệp Việt Nam
Bước 1: Xác định nhóm sản phẩm
Doanh nghiệp cần xác định chính xác sản phẩm của mình thuộc nhóm nào theo phân loại của lệnh 248. Việc này quyết định phương thức đăng ký và cơ quan hỗ trợ cần thiết.
Bước 2: Chuẩn bị hồ sơ đầy đủ
Hồ sơ cần thiết bao gồm giấy phép kinh doanh, chứng nhận vệ sinh an toàn thực phẩm, sơ đồ quy trình sản xuất, chứng nhận cơ sở đủ điều kiện, và các tài liệu liên quan khác. Tất cả tài liệu phải được dịch sang tiếng Trung hoặc tiếng Anh.
Thu thập chứng từ chất lượng
Doanh nghiệp cần chuẩn bị đầy đủ các chứng chỉ về hệ thống quản lý chất lượng như ISO 22000, HACCP, hoặc các tiêu chuẩn tương đương. Những chứng chỉ này không chỉ hỗ trợ quá trình đăng ký mà còn thể hiện cam kết về chất lượng sản phẩm.
Bước 3: Thực hiện đăng ký GACC trên CIFER
Quy trình đăng ký trực tuyến
Việc đăng ký qua hệ thống CIFER đòi hỏi doanh nghiệp phải làm quen với giao diện tiếng Trung và các yêu cầu kỹ thuật. Nhiều doanh nghiệp chọn cách thuê dịch vụ đăng ký GACC chuyên nghiệp để đảm bảo quá trình diễn ra suôn sẻ.
Xử lý các vấn đề thường gặp
Trong quá trình đăng ký, doanh nghiệp thường gặp phải các vấn đề như tài liệu không đầy đủ, thông tin không chính xác, hoặc sự cố kỹ thuật. Việc có kế hoạch dự phòng và liên hệ hỗ trợ kịp thời là rất quan trọng.
Bước 4: Tuân thủ yêu cầu nhãn mác
Nhãn mác sản phẩm phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của Trung Quốc, bao gồm việc ghi mã GACC ở vị trí quy định, thông tin nguồn gốc, tên nhà sản xuất, ngày sản xuất và hạn sử dụng bằng tiếng Trung Quốc.
Thiết kế nhãn phù hợp
Việc thiết kế nhãn cần cân nhắc cả yếu tố thẩm mỹ và tuân thủ pháp lý. Nhiều doanh nghiệp đã phải thiết kế lại bao bì hoàn toàn để đáp ứng yêu cầu mới, điều này đòi hỏi đầu tư về thời gian và chi phí.
5. Thực trạng đăng ký và những khó khăn phổ biến
Sau 3 năm triển khai, việc đăng ký trên hệ thống CIFER đã trở nên quen thuộc hơn với các doanh nghiệp Việt Nam. Tuy nhiên, nhiều “bẫy” thực tế đã được phát hiện qua quá trình thực hiện.
Vấn đề về hệ thống CIFER
Hệ thống CIFER thường xuyên bảo trì và nâng cấp, đặc biệt vào cuối năm và đầu năm. Nhiều doanh nghiệp đã bị ảnh hưởng khi không thể truy cập hệ thống để cập nhật thông tin hoặc nộp hồ sơ gia hạn đúng thời hạn. Kinh nghiệm cho thấy, doanh nghiệp nên thực hiện các thủ tục quan trọng sớm hơn ít nhất 3-6 tháng so với thời hạn quy định.
Phân loại sản phẩm phức tạp
Trong thực tế, việc xác định chính xác nhóm sản phẩm không phải lúc nào cũng đơn giản. Nhiều sản phẩm chế biến có thể thuộc nhiều nhóm khác nhau tùy theo mức độ chế biến và thành phần.
Kinh nghiệm về cập nhật thông tin
Theo thống kê, hơn 60% doanh nghiệp đã phải cập nhật thông tin đăng ký ít nhất một lần trong 3 năm qua. Các thay đổi phổ biến nhất bao gồm: thay đổi địa chỉ nhà máy, thêm dây chuyền sản xuất mới, và điều chỉnh danh mục sản phẩm.
Đợt gia hạn sắp đến
Những doanh nghiệp đăng ký từ năm 2022 sẽ phải gia hạn vào năm 2027. Nhiều chuyên gia khuyến nghị bắt đầu chuẩn bị hồ sơ gia hạn sớm để tránh tình trạng quá tải hệ thống.
Lệnh 248 249 của Trung Quốc đánh dấu một bước chuyển mình quan trọng trong quan hệ thương mại nông sản Việt – Trung. Việc tuân thủ nghiêm ngặt các quy định này không chỉ giúp doanh nghiệp tránh được rủi ro pháp lý mà còn xây dựng được uy tín lâu dài với đối tác Trung Quốc. Thành công trong việc tuân thủ lệnh 248 và lệnh 249 đòi hỏi sự đầu tư bài bản về hệ thống quản lý, đào tạo nhân sự, và công nghệ.
